Türk araştırmacılar 'Gen tabancası' yaptı

[uçs]

Türk bilim adamlari, dünyada sadece birkaçin üreticisi bulunan bitki ve hayvan biyoteknolojisi çinalismalarinda kullanilacak ''gen tabancasi'' üretti.


Yeni teknoloji, bitkilere ve hayvanlara gen transferi yoluyla dirençin kazandirmaktan, ''yenilebilen asi'' çinalismalarina kadar pek çinok çinalismada kullanilacak.


AA muhabirinin cihaz ile ilgili sorularini yanitlayan ODTÃœ Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Ögretim Ãœyesi Prof. Dr. Hüseyin Avni Öktem, projelerinin üçin yil önce basladigini ve TÃœBÄ°TAK-TEYDEB (Teknoloji ve Yenilik Destek Programlari Baskanligi) ve KOSGEB tarafindan da desteklendigini söyledi.

Gen silahinin, canli hücrelere gen aktarabilmeye yaradigini anlatan Öktem, silahin tek ya da çinok hücreli organizmalarda basariya ulastigini bildirdi.

Gen tabancasinin BÄ°OLAB Firmasi ile ortak yürütülen bir çinalisma sonucunda iki yil süren AR-GE çinalismalari ile 10 kisilik bir ekip tarafindan üretildigini anlatan Öktem, gen tabancasinin ticarilesmesi içinin ODTÃœ Teknopark'ta bir firma kurduklarini belirtti.

Gen tabancasinin dünyada sadece bir kaçin firma tarafindan, Türkiye'de ise ilk kez ODTÃœ ve BÄ°OLAB sirketi ortakligi ile üretildigini ifade eden Öktem, sunlari kaydetti:

''Yaklasik iki yil önce, kendi aramizda konusurken, dedik ki 'Bu aleti dünyada bir firma üretiyor biz neden üretmiyoruz'. Basladik ve 6 ay içinerisinde ilk prototip ortaya çinikardik.

Kendisi de ODTÃœ'lü olan, Elektrik Elektronik Mühendisligi bölümünden mezun Sinan Vasfi beyle ODTÃœ Teknopark'ta OBÄ°TEK firmasini kurduk. Tabancayi gelistirdik ve ticari hale getirdik. Yurt içininden iki arastirma merkezine satisini yaparken, yurt disindan da Rusya ve Çin ile baglantiya geçintik. Halen sistem bir Ä°ngiliz firmasi tarafindan da dünya çinapinda pazarlanmaktadir.

Teknolojiyi BÄ°OLAB ve OBÄ°TEK Firmalari ile gelistirirken gen transferi çinalismalarin da ODTÃœ Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü ögretim üyesi Prof. Dr. Meral Yücel'in katkilari olmustur.''


''SU DOLU BALONA GENLE KAPLI MÄ°SKET ATMAK''

Canli hücrelere istenilen geni aktarmayi basardiklarina isaret eden Öktem, milimetrenin binde biri oraninda çinalistiklarini söyledi. Öktem, sözlerini söyle sürdürdü:

''Gen tabancasiyla yaptigimiz, su dolu bir balona misket atmak. Gen tabancasi ile yapilan basit olarak, su dolu balon olarak tasvir ettigimiz bir hücreye, genle kaplanmis misketlerle ates etmeye benziyor. Söz konusu gen kapli misketler hücrenin içinine girerek istenilen degisiklikleri yaratiyor. Böylece yeni genler yerlestirerek ya yeni karakterler yaratiyoruz ya da yeni ürünler elde ediyoruz.

su an yürüttügümüz projelerden birinde bugday bitkisine tuz ve kuraklik direnci saglayan genlerin aktarilmasi üzerinde çinalismaktayiz. Gelistirilen bu tip bitkiler tuzlanmaya ve kurakliga çinok daha yüksek oranda tolerans göstermektedirler.''

''YENÄ°LEBÄ°LÄ°R AsI''

Gen tabancasinin, yeni arastirmalar yapma noktasinda bir araçin oldugunu anlatan Öktem, normal asilar yerine ''yenilebilir asilar''in yakin bir gelecekte insanlarin kullanimina sunulabilecegini bildirdi. Öktem, söyle konustu:

''Çok çinesitli kullanim alanina sahip gen tabancisiyla gelistirilebilecek muzu yiyen çinocuklar, sabah kalktiklarinda örnegin Hepatit-B asisi olmus olacaklar. Çocuklar içinin igne kabus olmaktan çinikacak. Afrika'da özellikle kolera asisinin tasinmasi ve saklanmasi ile ilgili sorunlar olabiliyor. Bu yöntemle bu sorun ortadan kalkacak.

Ya da ineklerin süt saglayan hücreleri gen tabancasiyla mutasyona ugratilarak gene asili ya da bol proteinli-vitaminli süt elde edilebilecek. Örnegin, büyükbas hayvanlarin yedigi yoncalara sap asisi enjekte edilecek, onu yiyen hayvanlar otomatik olarak asilanmis olacak. Çiftlik baliklari çinesitli hastaliklara karsi son derece duyarlilar. Bu teknoloji ile baliklarin yemleme ile asilanmasi da mümkün olacaktir.''

Öktem, gen tabancasinin, TÃœBÄ°TAK, TTGV (Türkiye Teknoloji Gelistirme Vakfi) ve TÃœSÄ°AD tarafindan organize edilmekte olan 7. Teknoloji Ödülleri kapsaminda Biyoteknoloji, Nanoteknoloji ve Nanobioteknoloji Özel Ödülü kategorisinde birincilik ödülü aldigini da sözlerine ekledi.

CİHAZ NASIL ÇALIsIYOR?

Gen tabancasi, bir kontrol ünitesi ve atis kutusundan olusuyor. Asilanacak hücre plakaya yerlestiriliyor ve elektronik kontrol ünitesine gerekli atis bilgiler giriliyor.

Ãœzeri istenilen genlerle kaplanmis olan mikron boyutundaki altin veya tungsten parçinaciklar atis basligina yüklenmekte ve sikistirilmis azot veya helyum gazi ile hizlandirilarak hedef dokulara püskürtülüyor.




AA