Overclock Türkçede tam karsılıgını birebir bulamasada en uygun “hız asımı-hız asırtma”gibi terimlerle ifade edilmektedir.Biz kısaca overclock’a bir islemciyi normal çalısma frekansının daha üstünde bir frekansda çalısmaya zorlamak diyebiliriz.
Bu ne demektir?Diyelimki elimizde P4 3000 mhz bir islemcimiz var biz bunu 3200 mhz de çalısmaya zorlar ve basarılı olursak overclock yapmıs oluruz.
Peki bunu nasıl yaparız?. Her islemcinin bir iç frekansı vardır.Front side bus denilen (kısaca fsb) Türkçe olarak önyüz veri yolu diyebilecegimiz mhz cinsinden bir çalısma frekansı var ve bunun yanında her islemcinin bir çarpan kat sayısı vardır (x9 , x10, x15 gibi) ve bu çarpan ile fsb hızını çarptıgımızda islemcinin asıl mhz ini bulmus oluyoruz.Örnek olarak P4 3.0 ghz için bu deger fsb 200×15 oldugundan 3000 mhz dir.
simdi önümüzde toplam mhz i arttırmak için 2 yol bulundugunu ögrendik.
Birinci yol Fsb hızını arttırmak,
İkinci yol çarpan kat sayısını arttırmak suretiyle toplam mhz i arttırmaktır.simdi biz bu iki degerden fsb yada çarpan hangisini arttırırsak arttıralım elde ettigimiz mhz degeri yükselecektir.Yani overclock yapmıs olacagız.Malesef intel islemcilerin genellikle çarpanları kilitli oldugu için bu degerle oynama yapılamıyor ve bu yüzden is sadece fsb hızını artırmaya kalıyor.Amd islemcilerde durum daha farklı, çogunlukla çarpanları açık oluyor yada bazı yöntemlerle kilitli olsalar bile açılabiliyorlar.Bu durumda her iki degerlede oynama imkanı dogdugu için daha esnek overclock imkanımız olabiliyor amd islemcilerde.Aslında sunuda unutmamakta fayda var.Her ne kadar çarpanlarla oynama çesitliligimiz olsa bile overclockta en yüksek performansın fsb hızını arttırmakla elde edilebilecegini unutmayın.Nedeni ise yüksek fsb hızlarında buna baglı olarak,bellek denetleyicisi, depolama aygıtları denetleyicileri ve AGP/PCI saat hızları da artar.Tabi AGP/PCI saat hızları yüksek overclocklarda sorun çıkarabildigi için stabilite için modern anakartlara bu hızı sabitleme özelligi ilave edilmistir.
Hız yükseltme", "hız asırtma" gibi terimlerle Türkçe karsılıgı ifade edilen overclock, bilgisayar bilesenlerinin daha hızlı çalıstırılmasını özetleyen bir kavram aslında. Basitçe açmak gerekirse, donanımlarımız, belli bir zaman diliminde belli miktarda islem yapar. Bu zaman dilimini belirleyen çekirdegin her bir saat vurusunda, daha çok islem yapmak için anakart, islemci, RAM ekran kartı gibi bilesenler standart çalısma degerlerinin üstüne çıkarılmak için ayarlanır. Bu ayarların basarıyla uygulanması sonucu, sistem daha yüksek hızlarda çalısarak programlarınızın görevlerinini daha çabuk yerine getirmelerini saglar. İste kısaca bu operasyona overclock diyebiliriz.
Overclock yapmaya yeni yeni heveslenene kullanıcıların genelde ilk akıllarına takılan soru nasıl olur da bir islemci kendi standart fabrika çıkıs hızlarından daha üst hızlarda çalısabiliyor olur genellikle. Bir islemci'nin kendi saat hızlarından daha yüksek hızlarda çalısmasını söyle açıklayabiliriz. Ayni serideki islemcilerin hepsi wafer adi verilen tabakalardan elde ediliyor. Bu islemciler arasında tasarımsal olarak herhangi bir farklılık bulunmuyor. Örnegin islemcilerin hepsi 3GHz olarak üretiliyor. Üreticinin yaptıgı zorlu testlerden basarıyla gecen bu islemciler 3GHz olarak etiketlenip kutulanıyor ve satısa hazır hale getiriliyor . Bu testlerden geçemeyen islemciler ise daha düsük hızlarda tekrar tekrar test edilerek, bu testleri geçebildikleri hızlar saptanıyor ve o hızlarda etiketlenip kutulanıyorlar. AMD veya Intel'in yaptıgı bu testler oldukça zorlu ve agır testlerdir. Günümüz kosullarında birçok kullanıcnın kullandıgı uygulamalar islemciler üzerinde üretici firmaların yaptıgı testlerdeki yükü bindiremedigi için aldıgınız islemciyi overclock (hız asırtma ) ile daha yüksek hılzara çıkarıp oldukça stabil olarak kullanmanız olası.
Ayrıca pazardaki rekabet kosulları ve üreticilerin islemcilerini piyasa kosullarına göre konumlandırma politikaları yüzünden zaman zaman birçok islemci kendi standart saat hızları yerine daha düsük saat hızlarından piyasaya sürülebiliyor. Buda islemcilerin overclock olabilme potansiyellerin arttırabiliyor.
Neden Kullanıcılar Overclock Yapma İhtiyacı Duyar?
Overclock yapma ihtiyacının farklı sebepleri vardır.Bunlardan ilki maddi unsurlardır. Kullancılar genelde 200 MHz'lik saat hızı farkına 100$ para farkı vermek yerine genelde bir düsük modeli alırım ve overclock yaparak 100$ kara geçerim mantıgı ile overclock isine girismekteler. Aynı durum ekran kartları içinde geçerlidir. Bir oyun sırasında artık FPS'nin yetmedigi durumlarda yeni bir ekran kartı almak yerine overclock yaparak belli bir FPS kazanımı elde edip bir sure daha yeni ekran kartı almadan ellerindeki ekran kartını overclock ile kullanmaya devam ederler. Yani üstte dedigimiz gibi Overclock yapanların bir bölümü ihtiyaçtan bu ise girisirler Ama baska bir kullanıcı grubu ise Overclock'u bir hobi olarak benimseyip zevk için yaparlar. Bu grupta yer alan kullanıclar 300$'lık islemcilerini en yüksek seviyede overclock edebilmek hatta rekorlar kırabilmek için 1000$'lara satılan bazı özel donanımları bile almaktan kaçınmazlar. Ayrıca birde bu isi profesyonel olarak yapan bir grup var. Bunlara islemcileri ve gerekli diger donanımları üretici firmalar saglamakta. Bu gruptaki kullanıcılar islemcileri günlük kullanıcların kullandıgı uygulamalardan yola çıkarak asırı derecede zorlamakta ve üretici firmaya karsılasdıkları olumsuzlukları bildirmekteler. Yine bunların içinden bir grupta firmanın ürünü ile overclock rekorları kırarak el altından firmanın popülaritesini arttırmak için çalısırlar. Ama bu gruptaki kullancılar üst düzey extreme kullncılıardır.
İslemciye Overclock Yapalım
Önemli;
Overclock yapılan donanımlar genellikle garanti kapsamından çıkarlar. Overclock islemi esnasında zarar gören donanımlarınızı distributor yada yetkili firma büyük ihtimalle telafi etmeyecekdir. Bu durumu unutmamanızda fayda var.
İslemcimiz overclock edebilmek için öncelik islemciyi iyi analiz edebilmek gereklidir. Çünkü her islemcinin kendine ait belli veriyolu sınırları vardır. Öncelikle bunları belirlemek gerekir. İslemci hızını islemcinin saat çarpanının, fsb (front side bus) denilen veriyolu hızıyla çarpılması sonucu ortaya çıkan sayı belirler. Yani islemciyi overclock edebilmek için ya fsb'si ile oynayacagız yada çarpanlarını degistirecegiz. Günümüzde islemci çarpanlarını yükseltebilmekk pek mümkün olmuyor Yeni ve güncel islemcilerde çarpan genelde sadece düsürülebiliyor. Hem Intelde hemde AMD'de genelde çarpanlar kilitli olarak gelirler sadece mesela AMD'nin Fx serisi gibi bazı özel ve pahalı islemcilerde çarpanlar açık olarak gelirler. Çarpan kilidini degistiremeyecigimize gore biz FSB üzerinden Overclock yapmaya çalısacagız. Zaten FSB üzerinden yapılan overclock genel sistem performansını çarpan kilidi ile yapılan overclock denemelerine göre daha çok artıracakdır. Çünkü yüksek fsb hızlarında buna baglı olarak,bellek kontrolcüsü, ve AGP/PCI saat hızları da artar.Tabi AGP/PCI saat hızları yüksek overclock uygulamalarında sorun çıkarabildigi için stabilite'yi olumsuz yönde etkileyebiliyorlar. Ama güncel anakartların neredeyse tamamı AGP/PCI saat hızlarını sabitleyebilme özelligine sahipler.
FSB hızından yola çıkarak overclock yapacagımza göre ilk önce bios'dan çarpan kilidini düsürmeliyiz. Çarpan kilidi'ni düsürerek islemci iç frekasından dogabilcek sorunları daha en bastan en aza indirmis olacagız. Bu sayede FSB'nin çıkabilcegi maksimum degerleri bulabilmemiz kolaylasacak.. FSB degerlerini degistirebilmek için Bios'dan ilgili bölüme girebilmemiz gerikir ki genelde bioslarda FSB ve benzer ayarlar Advanced Chipset Features baslıgı altında bulunurlar. FSB ayarlarını degistirebilcegimizi yeri bulduktan sonra yavas yavas küçük aralıklar ile FSB'yi yükseltmeye baslayabiliriz. Örnegin 1800Mhz de çalısan bir Athlon64 3000 Venice islemcinin FSB hızı 200 MHz'dir Bu durumda, islemci çarpanı 9'dur. Mesela çarpan kilitli oldugu ve çarpanı yukarı dogru arttıramıycagımız için fsb'yi mesela 220'ye yükselttigimizzde islemcimizin hızı 220x9=1980Mhz'e çıkacakdır. Fsb'yi 222 yaptıgımızda ise islemcimiz 2000MHz yani 2Ghz de çalısmaya baslayacakdır. Tabii FSB hızının artması ile artan hızı her asmada degisik test programları ile birlikte test etmek günlük kullanımda elde edilen hızın stabil olup olmayacagının da göstergesi olacakdır. Tabii artan FSB ile ile birlikte ram hızımız da artacak. Örnegin 200 FSB de çalısan islemciniz ile birlikte standartr hızı 200Mhz olan DDR400 bellek ( DDR400'ler genelde 400Mhz olarka bilinirler ama gerçek hızları 200Mhz'dir. Çift taraflı veri tasıma özelliklerinden dolayı efektif çalısma hızları 400Mhz'dir ) kullanıyorsunuz diyelim. İslemci FSB'sini 220Mhz'e çıkardıgınız zaman senkronize olarak ram hızınız da 220'ye çıkacakdır. Eger özellikle overclock için üretilmis özel ramlerden kullanmıyorsanız belli bir noktadan sonra ramleriniz sisteminizin zayıf halkası olacakdır ve sistem donmaları yada kilitlenmeleri baslayacaktır. Bunu asmak için ram bölenlerini kullanmak mümkün. Yazının ilerleyen bölümlerinde ramlerle ilgili detaylı bilgileri de verecegiz.
İslemci Voltajı
FSB'yi yada Çarpan'ı yükselttigimiz de islemci dogal olarak daha yüksek saat hızlarında çalısmaya baslayacaktır. Belli bir seviyeye kadar bu gidebilir ama bir noktadan sonra sistem stabilitesi bozulmaya baslayacak uygulamaların çalısması kararsızlasacakdır. Buna sebep olarak islemci'nin yüksek hızda bazı sinyalleri kaçırması gösterilebilir. Ancak verilecek ekstra voltaj ile birlikte bu durum degisebilir.Voltaj degisikligine hangi düzeyde ihtiyaç duyulacagı, ancak denemeler yapılarak anlasılabilir. Belli bir hızdan sonra, sistemde belli aralıklarla donmalar olur, uygulamalar veri kaybetmeye baslarsa, bu hız ve üstünde küçük bir voltaj artısı yapılıp bir degisiklik olup olmadıgı test edilebilir. Örnek vermek gerekirse AMD'nin Athlon64 3000 Veniceleri genelde 2500Mhz'e kadar ekstra voltaj vermeden overclock olabilirken 2500Mhz üstüne overclock edebilmek için islemciye ekstra voltaj vermek gerekebilir. Gelisen teknoloji ve düsen üretim teknolojileri sayesinde günümüzde islemciler 65nm (suan için sadece Intel islemcileri) üretim teknolojisi ile üretilebilmekte bu sayede daha düsük voltaj ile çalsabilmekteler. Bu sayede islemciye belli bir oranda -15 fazla voltaj verilebilir fakat daha fazlası özellikle standart islemci sogutucuları kullanılan sistemlerde ısı problemlerini sebep olabilir. Uzun süreli ısı problemleride islemcilerin ömrünü kısaltabilir. Ayrıca AMD islemcilerin üzerlerindeki bellek kontrolcüleri de yüksek voltaja karsı asırı duyarlılık gösterebilmekteler. Yine AMD islemciler de 1.7v gibi yüksek voltaj degelerinde islemciyi uzun sure özellikle de standart hava sogutma ile kullanmak bile bile ölüme gitmekten farklı olmaycakdır. Çünkü bu degerler de uzun sure kullanım islemci'nin yanmasına kadar gidebilen sorunlara yol açacakdır.
Overclock'da Ram'lerin Etkisi;
İslemciden sonra ramlerinde sınırını bulabilmek oldukça önemlidir. Bunu da cpu:ram oranını degistirerek deneme yanılma yoluyla bulacagız. Zaten hali hazırda elinizn altında DDR500, DDR600 gibi DDR1 yada DDR2-667 yada 800Mhz'lik ramleriz varsa ram bölenini kullanmadan fsb yükselterek overclokda yüksek basarım elde edebilirsiniz.Fakat ramlerimiz DDR 400 yada daha yavas ve düsük modelleden birisiyse eger 1:1 cpu/ram oranını büüyk ihtimalle kaldırmayacakdır. Bu durumda mecburen ramleri daha düsük bir degerde çalıstırmak zorunda kalacagız mesela 3:2 yada 5:4 gibi. Fakat ramlerde bazen durum belli olmayabilir. Bazı islemcilerde oldugu gibi elinize tesadüfen modülleri saglam ve yüksek performansı kaldırabilcek DDR400 ramler normalde bu degerlerde çalısması gerekiyorken birden süpriz yapıyor ve olması gerekenden daha yüksek performansda mesela DDR 500 hızlarında bile çalısabiliyor. Bunu deneyerek bulacaksınız. Aynı cpu gibi denediniz ve bir yerden sonra sistem çakıldı. Daha önce fsb arttırım yolu ile islemcimizin sınırını buldugumuz için cpu dan süphelenmemize gerek yok..Bu durumu asabilmek için islemci uyguladıgımızı yolu ramlerde de uygulayarak voltaj arttrımına gidilebilir. Ramlerde de yavas adımlar ile voltajı arttırarak stabil çalısabildigi en yüksek degerleri bulabiliriz. Fakat her ram islemcilerde oldug gibi fazla voltajı sevebilvek diye bir durum söz konusu degil. Mesela TCCD bellek modüllerine sahip ramler yüksek fb'ye mesela 300Mhz'e kadar çıkabilmekteler ama fazla voltajı sevmezler. Örnegin 3v'de kullanıalcak TCCD bellekler ( Örnegin Gskill'in TCCD bellek modüllerine sahip F1 serisi ramleri ) kısa sürede is göremez hale gelebiliyorlar.
Ramlerinde sınırını bulduk simdi geldik ram timingleriyle (zamanlamalar) oynamaya yani ramlerimizi daha düsük CL (Cas Latency) degerleriyle daha agresif çalısmaya zorlamaya. Düsük CL degeri daha hızlı veri hareketi saglayacagı için daha fazla peformans getirecektir. CL degerleri üzerindeki degisiklikleri biosumumzdaki Advanced Chipset Features üzerinden yapabilirsiniz. Günlük kullanımda alacagınz standart DDR400 ramler genellikle gecikme degerleri olarak 200 (efektif 400)Mhz'de 2,5-3-3-7 degerleridne çalısabilmekteler. Ama özellikle yüksek overclock sonucu daha önce dedigimiz gibi standart ramlerde özellikle bu bu degerlerden fedakarlık yapmak gerekir. Örnegin elinizdeki standart 200 (efektif 400)Mhz'lik ramler islemci fsb'sini genellikle 225-230 Mhz'ler cibarı anca gecikme sürelerini yüksleterek elde edebilirsiniz ki CL 2,5 degerini CL 3 yaparak bile raminiz biraz daha yüksek mhz'e çıkmasını saglayabilirsiniz. Ama bilemniz gerek SuperPi gibi islemci bellek testi yapan uygulamalar yüksek mhz düsük timig degerleri ile yüksek basarı gösterebilir.
Overclock İçin Uygun Anakart Seçimi
Özellikle overclock yapmak isteyen kullancıların islemciden de önce dikkat etmeleri gereken komponent anakarttır. Çünkü elinizde ne kadar overclock'a yatkın islemci yada bellek olsa bile anakartınız overclock için gerekli belli kriterleri yerine getiremiyorsa eger overclock yapmak ya imkaansız olacak yada birçok detay ile gereksiz yere ugrasmaktan kabus haline dönüsecektir. Günümüzde artık birçok anakart FSB ve Çarpan ayarlarını bios üzerinden degistirmenize olanak tanımaktadır. Hatta yine güncel birçok anakartta islemci ve bellege giden voltajlara da müdahale edebilmek mümkün. Tabii anakartların overclock yapabilmek için verdigi bu özelliklerin seviyesi markadan markaya göre de degismektedir.
Windows Üzerinden Overclock
Anakartların biosları'nın dısında Windows üzerinen bazı programlar ile de oerclcok yapabilmek mümkün. Basta Clockgen olmak üzere artık birçok anakart üreticisi anakartlarının yanında verdikleri cd içine overclock yapabilmeye yarıyan bazı araçlar koymakalar. Bios üzerinden oldugu gibi Windows üzerinden de verlcok yapılabilir ama böyle yapılacak bir overclock denemesinde yasanacak sorunlar biosdan yapılana gore artabilir. Bnda en büyük etken Windows isletim sisteminin kendi yapısı Özellikle Windows üzerinden yapılan hatalı overclock çalısmlaında isletim sistemini system dosyları çok çaubuk etkilenip isletim sistemin çökmesine ve sonrasında basa format olmak üzere mesaketli bir yola girmenize nedn olabilir. Bu sebeple mümkün oldugu kadar overclock çalısmlarını bios üzerinde yapaya gayrret göstermeliyiz.
Sogutma
Hersey basarılı bir overclock islemi ile bitmiyor maalesef. Overclock islemini yaptıkan sonra islemci'nin ısı durumunu da iyi takip altına almak gerekiyor. Günümüzde islemcileri sogutmak için havasogutma, su sogutma , gaz sogutma ve nitrojenli sogutma gibi degisik çözümler bulunmakta. Bu sogutma çözümlerinden yaygın olanlar ahav sogutma ki bu bildigimiz klasik islemci fanları ile saglanıyor. Ayrıca yavas yavas su sogutma çözümleri de yaygınlasmaya basladı. Basta Thermaltake ve Gigabyte olmak üzere degisik firmalar hazır su sugutma çözümleri satmaktalar. İslemci sogutma da fiyat/performans oranı en yüksek çözüm standart hava sogutmadır. Zaten birçok overclockçu'ya hava sogutma çözümleri kafi gelebilmekte. Hava sogutmaları genelde ısı emici ve fan (HSF) olmak üzere 2 parçadan olusurlar. Bu fanlar artık devir ayarlı çalısabildikleri için gerek yazılımsal gerekse çogu fan'ın 5.25 'lik ön kasa slotuna takılabilcek kontrolcüleri yardımı ile yüksek islemci gücü gerektirmeyen uygulamalarda fan hızı düsürülerek daha sessiz bir ortam el edilebilir.
Isı emici'nbin temel görevi islemci üzerindeki ısıyı dagıtarak havaya vermektir. Isı emici'nin ha vile temas eden alanı ne kadar genis olursa sogutmadan elde edilebilcek performansda o kadar iyi olacakdır. Yani ısı emici ne kadar büyük olursa sogutmadan elde edilecek sonuçda o kadar kaliteli olacakdır. Yanlız anakart üzerinde ısı emici'nin yerlestirlimesi için ayrılan alan az olduu için sogutucularda belirlenen bir limit bulunmaktadır. Isı emicilerin gene l agırılıgı 450 gr'ıgeçmemelidir. Bunu geçtigi zaman " PCB " denilen baskılı devren, zarar görmesi kuvvetle muhtemeldir. Isı emicinin yanı sıra ısı emicinin yapımında kullanılan metal de oldukça önemlidir. Isı'nın iletimini en iyi saglayan metallerden biri olan bakır il üretilen ısı emiciler en iyi sonucu vereceklerdir. Bugün piyasada bakır, alüminyum, alüminyum-bakır karısımından olusan degisik ısı emiciler bulnabilmekte. Genel de ucuzu olması ve kolayca isleneilmesinden dolayı ısı emicilerde alüminyum kulanılır. Ayrıca ısı emici ile islemci arasındaki sıcaklı alıs verisi daha verimli hale getirebilmek için Termal macunlarda kullanabilirsiniz. Bugün piyasada yaygın olarak kullanılan ve islemcilerin yanında da gelen beyaz termal macunlar tatminkar sonuçkar verekten uzaklar. Bu tip macunlar yerine alasımında yüksek miktarda gümüs bulunan termal macunları ki örnegin Artic Silver 5'in alasımında. Tek basına ısı emici ve termal macunlar islemciyi sogutmaya yetmezler ayrıca ısı emici üzerinde bir de fan kullanmaslısınız. Bu fan ile ısı meicinin emdigi ısıyı havaya dagıtmak için gerekli. Alcagınız fan da dikkat etmeniz gereken en önemli özelliklerin basında devir hıznın ayarlanıp ayarlanmadıgı geliyor. Psyasada birçok ledli ısıklara ve diger gösderisli unsurlara sahip birçok fan bulunmaka. Fakat bunların birçogu maalesef basarılı osnuclar veremiyor. Bunlardan ziyade Thermaltake, Cooler Master, Silverstone gibi markaların fanları ısı emiciler ile birlikte islemci üzerinde kullanılabilirler.
Ayrıca su sogutma sistemleri de kullanma imkaanız bulunmaka. Bugün birçok büyük üretici hazır sus sogutma sistemleri satmakta. Su sogutma sistemlerine genelde sogutma performansından ziyade ses seviyesini düsürmek için geçilmekte. Tabi ki su sogutma sistemlerinin sogutma performansları hava yani fanlı sistemler ile elde edilen sonuçlardan daha iyi olacakdır ama temel geçis sebebi sessizlikdir. Piyasada basta Zalman Reserator olmak üzere Themaltak ve Gigabyte'ın su soutma çözümlerini bulabilmek mümkün.
Overclockta Güç Kaynaklarının Önemi
Sisteminiz üzerinde basarılı bir overclock islemi geçrçeklestirdiginiz zaman, sistemnizin güç ihtiyacı standart haline gore artacaktır. Overclock edilen islemci, ekran kartı gibi donanımların yanında kullandıgınız diger donanımlar ve overclocktan nasibini alan donanımları sogutmak için fazladan taktgınız fanların hepsi bir araya gelince güç kaynagının önemi bir kez daha ortya çıkıyor. Gümüzü donanımları göz önünde bulunduruldugu zaman overclock islemi ile birlikte günlük saglıklı bir sekilde sistemini kullanmak isteyenlerin en az 400-450 watt'lık kaliteli olan güç kaynaklarından birini kullanması gerekecektir. Tek basına güç kaynagının 400 yada 450 watt olması da yetmez. Aldıgınız güç kaynagının bazı kriterleri yerine getiriyor olması gerekir. Örnegi ATX12V 2.2 standardını destekliyor mu ayrıca 12 Volt için en az 20-25 arası amper degerlerini saglayabiliyor mu 24 pinlik ATX güç girsi var mı 2 farklı 12 Volt gereilim hattı ve SATA sabit disk girisleri olması da önemli.
Overclock Sırasında Karsılabilcek Sorun ve Çözümler
Yukarıda bahsettigimiz gibi overclock için bios'dan fsb'nizi yükselttiniz. Bios da ayarlarınızı kaydettiniz ve bilgisayarı yeniden baslattınız. Ama o da ne bilgisayarınız açılmıyor. Korkamaya hiç gerek yok. İslemci yada belleklerinizin çıkabilcegi sınırların da üstüne çıktıgınız için büyük bir ihtimalle bilgisayarınız açılmıyordur. Bu durumda yapmanız gerekenleri söyle sıralıyabiliriz;
- Bilgisayarınıza reset attıktan sonra anakartınız kendi islemci ayarlarını geri yükleyecektir. Eger ilk reset ile olmuyorsa anakartınız fisten birkaç dakiklaıgınıa çekip bekleyebilirisiniz. Bu durumda da anakartınızın tekrar kendi ayarlarına geri dönemsi gerekir.
- Bunlar bir ise yaramazsa eger " Clear CMOS " yapmalısınız. Bu sayede bios bilgileriniz sıfırlanıp fabrika ayarlarına geri dönemeyi deneyebilirsiniz.
- Son yol olarak da büyük ihtimalle sizi kesin sonuca götürecek olan bios pilini çıkarabilirsiniz. Bu islemi yapmanız ile birlikte anakartınız bios üzerinde yaptıgınız hatalı overclock islemini unutacak bios ayarlarını sıfırdan baslatacakdır. Yanlız bios pilini çıkarırken özellikle pisi tutan disi esnetmemeye çalısın. Bios pilini çıkarıca diye pili tutan disi kırıp teknik servis yolunu tutan da çok kullancı bulunmakta.
