Yapılan arastırmalara göre bir disk ne kadar ısınırsa bozulma ihtimali de o kadar artıyor. Asagıdaki resimde Fujitsu tarafından yapılan bir çalısmanın sonucunu görüyorsunuz. Vücut sıcaklıgının biraz üstünde kalacak sekilde sogutulan 2.5" dizüstü sabit diski bozulmadan önce bir milyon saat çalısıyor. Diger bir deyisle sürücü MTBF (mean time before failure - bozulmadan önce geçen ortalama zaman) degeri bir milyon oluyor. Günümüzde dizüstü sabit diskleri kendileri çok fazla ısı üretmeseler de bulundukları ortam islemciye veya ekran kartı yongasına yakın oldugundan ciddi sekilde ısınabiliyorlar. Fujitsu'nun son dönemlerde yaptıgı çalısmalar yüksek sıcaklıkların yarıiletkenler üzerinde "elektron göçüne" (electron migration) neden oldugunu gösteriyor, bu da rasgele hataların olusmasına neden oluyor. Özellikle sabit disklerde kafa dedigimiz okuma yazma islemini yapan bilesen sıcaklıktan en fazla etkileniyor.
Denetleyici kartların bozulmasına sıcaklıgın yanında insan sakarlıgı da neden olabilir. Bu benim basıma geldi. Standart bir sürücü degistirme islemi sırasında yanlıslıkla sabit diskin alt kısmını metal bir yüzeye degdirdim. Sonuç olarak devre kartı üzerinde çiçek açtı. Bu tür sorunlar basınıza gelmemesi için son derece dikkatli olmanız gerekiyor. Son zamanlarda üretilen sürücülerin elektronik parçaları iç tarafa gelecek sekilde takılıyor. Bu durum fiziksel hatalara karsı koruma saglasa da bir yandan da bu bilesenleri diskin en sıcak kısmına yakınlastırmıs oluyor.
Eski tip disklerde plakaları döndüren motorda bir çesit yag kullanılıyordu, uzun süre boyunca ısınıp soguyan bu yag en sonunda sakız kıvamına geliyordu. Yeni nesil disklerde böyle biri durum yok fakat hareketli parçalar yine sıkıntı çıkarabiliyor.
Dizüstü sabit diskleri darbelere karsı dayanıklı üretilirler fakat kafalar plaka üzerinde çalıstıgı sırada gelen güçlü bir darbe kafanın plakaya çarparak verilerini yok etmesine neden olabilir. Bu durum diskin tamamen bozulmasına yol açmayabilir fakat uzun vadede etkisini gösterecektir.
Sabit diskler kötü dilimleri (sector) iyileriyle esleme (map) özelligine sahiptirler. Diskler üzerinde bir miktar iyi dilim yedek olarak bırakılır fakat bazen su iki durumdan birisi gerçeklesebilir. Bütün iyi dilimler kullanılır ya da sürücünün dahili esleme haritasında yer kalmaz. Benim tecrübelerime göre dizüstü sabit diskleri yeniden eslenebilir dilimleri bitmeden çok önce bozuluyorlar.
Disk Bozulmalarına Karsı Alınabilecek Önlemler
Dizüstü bilgisayarınızın sabit diskinin bozulmasını önlemek için havalandırma deliginin açık oldugundan emin olmak ve tasırken sert darbelerden kaçınmak gibi bazı temel önlemlerin dısında pek bir sey yapamazsınız. Fakat asagıdaki önerileri dikkate alarak zararı en aza indirebilirsiniz.
Düzenli Yedek Alın: Bence temel felsefeniz "yedek, yedek, yedek" olmalı. Bugünlerde yedekleme yapmak bu alana yönelik pek çok ürün sayesinde hiç olmadıgı kadar kolay hale geldi. Ancak kullanıcıların çogunlugunda benim dedigimi yap yaptıgımı yapma durumu söz konusu. Kisisel bilgisayarının yedegini belirli aralıklarla alan çok az sayıda kullanıcı vardır. Hele tasınabilir bilgisayarlar söz konusu oldugunda bu oran daha da azalır. Unutmayın verilerinizi bir diskten baska bir diske kopyalıyorsunuz. Bazı durumlarda yedek aldıgınız disk daha önce bozulabilir. İsin iyi yanı iki diskin aynı anda bozulma ihtimali gerçekten çok düsüktür.
Çevrimdısı Klasörleri Kullanın: İs yerimde bütün bilgisayarlar özellikle de tasınabilir olanlar Microsoft Çevrimdısı Klasör (Offline folder) özelligini kullanıyor. Bu sayede belgelerim klasörünün her bilgisayarda bir kopyası bulunuyor. Eger dizüstü bilgisayarımın basına bir sey gelirse hemen gidip öteki bilgisayarımdan dosyalarıma erisebiliyorum. Çevrimdısı klasörler pek çok zaman hayat kurtarıcı olmuslardır fakat bunun karsılıgında biraz yavas çalısırlar.
Daha İyi Sürücüler Seçin: Genellikle bir dizüstü bilgisayar aldıgınızda içinde gelen sabit diskle çalısmayı tercih ederiz. Degistirmek zorunda kalırsanız ortalama bozulma zamanı (MTBF) uzun olan sürücüleri satın almaya çalısın. Çogu 2.5" sürücü serin çalısır fakat siz yine de aralarında en az ısı üreteni seçin.
RAID 1 Kullanın: Eger ileri seviye bir dizüstüne sahipseniz ve iki sürücü takabiliyorsanız RAID özelligini etkinlestirin. RAID 1 kullandıgınızda aynı veriyi depolayan iki diskiniz olur. Disklerden birinin basına bir sey gelirse yapmanız gereken sadece onu çıkarıp yenisi takmaktır. Hiç bir veri kaybı yasamazsınız. RAID 1 kullanıldıgında hiç basarım artısı olmaz gibi bir inanıs vardır. Eger iyi bir RAID sürücüsüne sahipseniz yazma konusunda bir artı saglamasa da okuma islemi iki diskten birden yapıldıgı için basarım artısı saglanır. Eksiler ise artan maliyet ve düsen depolama alanı seklinde karsımıza çıkar. Fakat eger verileriniz önemliyse RAID 1 en iyi yedekleme çözümüdür.
Gelecek Hakkında Bazı Görüsler
S.M.A.R.T. Daha Akıllı Olmalı
Sabit diskler neredeyse evrensel olan ve S.M.A.R.T. adı verilen bir izleme yönergesine sahiptirler. Bazı islerin kötüye gitmesi durumda bu sistem bilgisayarı uyarır. Bence sabit diskler Windows XP'yi veya o zamanki isletim sistemini kibarca uyarabilirler "Hey dostum sabit diskin 22.5 saatlik ömrü kaldı. Dikkat et..." TAMAM, İPTAL, YENİDEN DENE.
Aslında bu esnada genelde sabit diskinizin can çekisme sesleri duyuluyordur (kafa atma diye de bilinir). Ancak nedense bu tür uyarı iletilerinin okunabilecegi yer olarak BIOS belirlenmistir. Bu uyarıları sistemi yeniden baslatmadan görmezsiniz. Sizi bilmem ama ben bilgisayarımı 7x24 çalıstırırım ve eger yolculuk yapmayacaksam kapatmak yerine Hazırda Beklet (hybernate) özelligini kullanırım. Yani BIOS ekranını neredeyse hiç görmem.
Bu alanda Microsoft liderlik etmeli. Küçük bir sorun yasanma ihtimali de olsa hemen durum bildirilmeli. Evet, SANtolls S.M.A.R.T Disk Manager gibi bazı uygulamalar var fakat bunun isletim sisteminin bir parçası olması gerekmez mi?
Dikey Kayıt (Perpendicular Recording): Daha Fazla Kapasite, Daha Fazla Risk!
İçimde bulunan teknoloji manyagı depolama alanındaki yenilikleri görmeye bayılıyor. Örnegin dikey kayıt teknolojisine bakın. Neden iyi ama aynı zamanda da tehlikeli oldugunu kagıt yaprakları benzetmesiyle anlamaya çalısalım.
Veriler normalde siyah ve beyaz renkteki (0 veya 1) kagıt yaprakları gibi depolanırlar. Eski yöntemde her bir yaprak, büyük yuvarlaklar olusturacak sekilde uç uca eklenir. Kafa, verileri yukarıda gezinerek okur. Bu yöntemle veri depolama önemli ölçüde alan gerektirir.
Dikey kayıt söz konusu oldugunda yapraklar birer domino tası gibi dikey olarak dizilirler. Okuma kafası sayfaların üstüne baktıgında da renginin ne oldugunu anlayabilir. Bu yöntem sayesinde günün birinde insanlıgın simdiye kadar ürettigi bütün kitapları, resimleri, sarkıları tek bir disk üzerinde saklayabilir hale gelecegiz.
Bu açıdan bakıldıgında yeni teknoloji çok güzel görünüyor fakat bir de verilerinizin domino tasları gibi yıkıldıgının düsünün! Aynı alana daha fazla veri koydugunuzda her hangi bir sorun olması durumunda kaybedeceginiz sey de daha fazla olacaktır. Depolama alanından biraz ödün verme pahasına olsa bile bu teknolojinin güvenilirlik açısından biraz daha gelistirilmesi gerekiyor.
RAID Daha Fazla Yaygınlasmalı
RAID teknolojisinin veri kayıplarına karsı kullanılabilecek en basarılı çözümlerinden birisi oldugunu biliyoruz. Ancak yine de dizüstü bilgisayarların %99'u tek sabit disk sürücü yuvasına sahip oluyorlar. Küçültme ve çoklu plaka gibi teknolojide saglanan yenilikler sayesinde üreticiler sabit diskin içinde gelen RAID sistemine sahip ürünler gelistirebilirler.
Eger sürücüler birden fazla plakaya sahip olabiliyorlarsa ve her bir plakaya dünyanın verisini sıgdırabiliyorsak neden depolama alanından biraz ödün vererek sabit diske ikinci bir hayat sansı verilmiyor? RAID teknolojisini büyük kitlelere yaymanın zamanı gelmedi mi? Bence özellikle de dizüstü bilgisayar kullanıcılarının buna ihtiyacı var.
Sonuç
Çıkarılan Dersler:
* 1. Sabit diskler sonsuza kadar çalısmak için üretilmemislerdir.
2. Isı, sabit disk ölümlerinin birinci nedenidir, fiziksel zarar ikinci sırada gelir.
3. Sürücünün kapasitesi ne kadar fazla olursa sorun oldugunda kaybedeceginiz veri de o kadar artar.
4. Düzenli yedekleme az sayıda insan tarafından yapılır ama aslında herkesin yapması gerekir!
5. Eger ileri seviye dizüstünüz RAID 1 özelligini destekliyorsa bunu kullanın.
6. Arada sırada diskinizin durumunu görmek için S.M.A.R.T. yazılımını çalıstırın.
7. 2.5" tasınabilir disk teknolojisinde hala gelistirilmesi gereken seyler var.
Tom's Hardware Guide
Calvin Chu
