Linux Komut Yapısı

[TRWE_2012]

Linux Komut Yapısı

UNIX ve benzeri işletim sitemlerinde kullanıcının komut yazmasını sağlayan, bu komutları yorumlayarak gerekli işlemleri yapan programlara kabuk (shell) adı verilir. UNIX'te bir kullanıcı bir dizi kabuktan istediğini seçebilir. Kabuklar ile ilgili ayrıntılı bilgi ileride verilecektir.

Kullandığınız kabuk ne olursa olsun, gerek kabuktan kaynaklanan, gerekse UNIX komutlarının hepsinin uyduğu bazı standartlardan kaynaklanan bazı geleneksel yapılar vardır. Bunları bilmeniz ilk kez duyduğunuz bir komutun kullanımını bile kolayca çıkarabilmenizin yanı sıra, bir dizi genel hatadan kaçınmanızı da sağlayacaktır.


UNIX'te (ve Linux'ta) bütün komutlar ve dosya isimlerinde büyük/küçük harf ayrımı önemlidir. Sistem komutlarının ve dosyaların çoğu küçük harfle yazılır.

Komut ve dosya adlarında kullanacağınız bazı karakterlerin gerek dosya ve dizin yapısı, gerekse kabuk ve diğer komutlar nedeniyle bazı özel anlamları vardır. Bu karakterlerden yeri geldikçe söz edilecektir. Örneğin,

`/' karakteri hiçbir dosya adında bulunamaz (dosya ve dizinler için ayraç olarak kullanıldığından). `-' ile başlayan bir dosya oluşturulabilir olsa da silmeye kalktığında yeni bir UNIX kullanıcısının başına dert açabilir.

UNIX'te komutlara seçenek verirken seçenekten önce `-' karakteri kullanılır. Örnek olarak ls -l

UNIX komutları tersi istenmedikçe girdilerini standart girdiden (klavye) alır, çıktılarını standart çıktıya (ekran) yazar. Bu özellik ileride anlatılacak olan yönlendirme ve boru (pipe) operatorleri ile birlikte komut satırından birçok işlemi kolayca yapmanızı sağlar.

UNIX kabukları komut satırından verilen komutu çalıştırmadan önce bir dizi karakteri yorumlayarak dosya ad(lar)ına çevirirler. Bu karakterler:

* Sıfır dahil herhangi bir sayıda karakter yerine geçer. Örneğin rm * komutu bütün dosyaları siler, ls -l a* komutu `a' ile başlayan dosyaların listesini verir.

? tek bir karakter yerine geçer. Örneğin ?? adı iki karakterden oluşan bütün dosyalar anlamına gelir.
[] karakterleri arasında yazılan liste içindeki herhangi bir harfe dönüştürülür.

Örneğin cp *[abc] /tmp komutu `a', `b' ya da `c' ile biten bütün dosyaları /tmp dizinine kopyalayacaktır. liste içinde aralarına `-' işareti koyarak aralıklar verebilirsiniz.

Örneğin, [A-Z]* büyük harfle başlayan bütün dosyalar anlamına gelir.

Dosya ve Dizin Yapısı
UNIX altında bazı karakterlerin özel anlamları vardır. Dizin ve dosya isimlerinin başında nokta olması durumunda bu dosyalar gizli dosya haline gelir ve parametresiz yazılan ls komutuyla görünmez.

Dosya ve dizin isimleri 255 karakteri aşamazlar.

Sisteme girince önceden tanımlanmış bir dizin altında bulunursunuz. Bu dizin normal kullanıcılar için genellikle /home/ ve ardından gelen kullanıcı dizini ismidir.

$ pwd
/home/trwe_81
$

UNIX komut yapısı DOS'a çok benzer. Dizin değiştirmek için cd, dizin yaratmak için mkdir komutlarını sistemde sıkça kullanılır.


$ cd /
$ pwd
/

Hiyerarşik bir sıraya sahip olan UNIX'te en üstte / dizini (kök dizin) yeralır. Sistemdeki tüm diğer dosya ve dizinler bunun altında toplanırlar.


Ev dizinine geçiniz ve mkdir komutu ile benim isimli bir dizin yaratınız. Dizini patikasını, bir başka deyişle kök dizininden itibaren ismini vererek de yaratabilirsiniz.

$ cd ~
$ pwd
/home/trwe_81
$ mkdir /home/trwe_81/trwe_81_abc

Dosya Listesi ve İçeriklerinin Görüntülenmesi

Dosya ve dizinleri görebilmek için ls komutu kullanılır. Parametresiz yazarak bulunduğunuz dizin hakkında bilgi alın. Linux altında değişik uzantılı dosyalar okunabilirliği artırmak amacıyla farklı renkte görülecektir. /etc/DIR_COLORS dosyası, dosya renklerini ayarlar. Bu dosyayı içeriğini değiştirerek belirli dosyaların istenilen renkte görünmesini sağlayabilirsiniz.

Kod: Tümünü seç

$ ls
README  yazi.txt        mail       typescript
adres   linux           perl

ls komutu -a parametresiyle birlikte kullanılırsa normalde görükmeyen ve nokta karakteriyle başlayan dosya ve dizinler de görükür.

Kod: Tümünü seç

$ ls -a
.               .bashrc         .term           yazi.txt        typescript
..              .kermrc         .xinitrc        linux
.Xdefaults      .less           README          mail
.bash_history   .lessrc         adres           perl

-l parametresi de dosyalar hakkında tüm bilgiyi verir. Bunlar, dosyanın sahibi, ne zaman yaratıldığı, sahibi ve grubu gibi bilgilerdir.

Kod: Tümünü seç

$ ls -al
total 91
drwxr-xr-x   6 trwe_81   users        1024 Feb 13 12:56 .
drwxr-xr-x   4 root     root         1024 Jan  7  1980 ..
-rw-r--r--   1 trwe_81   users         390 Feb 13 12:56 .Xdefaults
-rw-r--r--   1 trwe_81   ftpadm        230 Feb 13 12:57 .bash_history
-rw-r--r--   1 trwe_81   users           1 Feb 13 12:57 .bashrc
-rw-r--r--   1 trwe_81   users         163 Nov 24  1998 .kermrc
-rw-r--r--   1 trwe_81   users          34 Nov 24  1998 .less
-rw-r--r--   1 trwe_81   users         114 Nov 24  1998 .lessrc
drwxr-xr-x   2 trwe_81   users        1024 Jan  7  1980 .term
-rw-r--r--   1 trwe_81   users          87 Feb 13 12:56 .xinitrc
-rw-r--r--   1 trwe_81   users       26264 Feb 13 12:53 README
-rw-r--r--   1 trwe_81   users        2795 Feb 13 12:55 adres
-rw-r--r--   1 trwe_81   users       47970 Feb 13 12:53 yazi.txt
drwxr-xr-x   2 trwe_81   users        1024 Feb 13 12:54 linux
drwxr-xr-x   2 trwe_81   users        1024 Feb 13 12:54 mail
drwxr-xr-x   2 trwe_81   users        1024 Feb 13 12:54 perl
-rw-r--r--   1 trwe_81   users           0 Feb 13 12:57 typescript

Yukarıda her iki parametrenin de birleştirilerek birlikte kullanımı yeralmaktadır. Dosyaların içeriklerini görmek için kullanılan birkaç komuttan en pratiği less'tir. Ok tuşları ile dosya içinde hareket edebilir ve q karakteri ile dosyadan çıkarsınız. Dosyanın içeriği birden fazla sayfadan ibaretse dosya sayfalar halinde ekrana gelir. Tüm dosyayı ekrana basmak için cat kullanın.

Kod: Tümünü seç

$ cat README

Bir dosyanın başından veya sonundan itibaren belirli miktarda satırı ekrana getirmek de mümkündür. Bunun için head ve tail komutları kullanıcının hizmetine sunulmuştur.

Kod: Tümünü seç

$ head -6 README  (dosyanin ilk 6 satirini ekrana basar)
This is the README file for the 28 August 1994 public release of the
Info-ZIP group's portable UnZip zipfile-extraction program (and related
utilities).

unzip512.zip    portable UnZip, version 5.12, source code distribution
unzip512.tar.Z  same as above, but compress'd tar format

$ tail -3 README (dosyanin son 3 satirini ekrana getirir)

-- Greg Roelofs (Cave Newt), UnZip maintainer/container/explainer and
   developer guy, with inspiration from David Kirschbaum

Dosyaların Kopyalanması

Dosyaları kopyalamak için cp ve bir yerden başka bir dizine almak için mv komutu kullanılır. mv komutu, aynı zamanda dosya isimlerini değiştirmek üzere de işletilebilir.

Kod: Tümünü seç

$ cp yazi.txt /tmp               
(yazi.txt adlı dosyayi /tmp dizinine kopyala)
$ mv yazi.txt /tmp/yazi
(yazi.txt isimli dosyayi /tmp dizini altina ismini yazi olarak degistirerek koy

Kopyalama işlemi sadece dosyalar üzerinde değil, dizinler üzerinde de yapılabilir. Farklı dosya sistemleri üzerinde olmamak kaydıyla bir dizin ve altındaki herşeyi, başka bir dizine kopyalayabilir veya hareket ettirebilirsiniz. Kopyalarken bu işlem için -R parametresi kullanılır, mv komutu için -r parametresine gerek yoktur.

Kod: Tümünü seç

$ cp -R /home/gorkem/temp /tmp  
(/home/gorkem/temp dizinini ve icindeki her dosyayi /tmp altina kopyala)
$ mv yazi.txt ~/benim           
(yazi.txt isimli dosyayi ev dizini altindaki benim dizinine kopyala)

Dosyaların Silinmesi

Bir daha kullanılmayacak olan dosyalar, rm komutuyla silinebilir. Dosyaları silerken iki kere düşünün, zira Linux altında silinen bir dosyanın geri dönüşü olmaz. Eğer bu tür hataları çok yapıyorsanız rm komutunu -i parametresi ile birlikte kullanın, bu sayede Linux, dosyayı silmeden önce kullanıcının da onayını alır.

Kod: Tümünü seç

$ rm -i README
rm: remove `README'? y  (sileyim mi ?)
$

Eğer dosya ismi - karakteri ile başlıyor ise, rm komutunu kullandığınız zaman dosya ismi bir parametre olarak algılanacak ve hata verecektir. Bunun için dosya isminden önce - karakterlerini yerleştiriniz.

Kod: Tümünü seç

$ rm -- -dosya

Bir dizin, boş iken rmdir komutu ile silinebilir, eğer boş değilse bu komut işe yaramaz. Onun yerine rm komutunu -r parametresiyle kullanınız.

Kod: Tümünü seç

$ rm mail                        
rm: mail: is a directory
$ rm -rf linux/    (linux dizinini icindekilerle birlikte silinir)

-f parametresi ile kullanıcının onayını almadan tüm dosyaları tek adımda silmek mümkündür. Bulunduğunuz dizindeki tüm dosyaları silmek için * karakterini kullanınız.

Kod: Tümünü seç

$ rm *

Herkese İyi Günler
TRWE_2012
Düzce_Akçakoca
:oops: :) :)

[accept]

gayet sade ve net açıklama.

[trasmus]

Paylaşım için teşekkürler.